Ders Adı İşletim Sistemleri
Ders Kodu BPR-3186
Dersin Türü Zorunlu
Ders Biriminin Seviyesi Ön Lisans
Yıl 1
Dönem 2.Yarıyıl
AKTS 3
Dersi Veren(ler)
Dersin Yardımcıları
Ders İşleme Biçimi Yüz Yüze
Önkoşul Dersleri
Dersin İçeriği Bu ders kapsamında işletim sistemlerinin temel kavramları, tarihsel gelişimi ve mimarileri incelenmektedir. Süreçler ve iş parçacıkları, işlemci zamanlama algoritmaları, bellek yönetimi teknikleri, sanal bellek yapıları, dosya sistemleri, disk yönetimi, giriş-çıkış sistemleri ve eşzamanlılık problemleri ele alınmaktadır. Ayrıca kilitlenme (deadlock) yönetimi, sistem güvenliği, kullanıcı ve çekirdek modu işlemleri ile güncel işletim sistemi teknolojileri uygulamalı örneklerle desteklenerek incelenmektedir.
Dersin Verildiği Diller Türkçe
Dersin Amacı İşletim Sistemleri dersi, öğrencilere modern işletim sistemlerinin temel çalışma prensiplerini, yapısını ve işleyiş mekanizmalarını kazandırmayı amaçlamaktadır. Ders kapsamında süreç yönetimi, bellek yönetimi, dosya sistemleri, giriş-çıkış işlemleri, işlemci zamanlama algoritmaları, eşzamanlılık ve sistem güvenliği gibi temel konular ele alınmaktadır. Dersin sonunda öğrencilerin işletim sistemlerinin kaynak yönetimi süreçlerini analiz edebilmeleri, farklı işletim sistemi mimarilerini karşılaştırabilmeleri ve sistem performansını etkileyen faktörleri değerlendirebilmeleri hedeflenmektedir.
Ders Yapısı
Temel/Alana Özgü Mesleki Dersler 60
Uzmanlık/Program Dersi 0
Destek Dersi 0
Beceri,İletişim ve Yönetim Becerileri Dersi 20
Aktarılabilir Beceri Dersi 20
Matematik ve Temel Bilimler 0
Temel Eğitim 0
Ders İşleme Şekli
Sınıf Dersi 0
Sınıf Dersi açıklama 0
Problem Saati 0
Problem Saati Açıklama 0
Laboratuvar 100
Laboratuvar Açıklama 1
Diğer 0
Diğer Açıklama 0
No Dersin Kazanımları  
1 İşletim sistemlerinin temel kavramlarını, mimarilerini ve çalışma prensiplerini açıklayabilir; farklı işletim sistemi türlerini karşılaştırabilir.
2 Süreç, iş parçacığı, işlemci zamanlama ve süreçler arası iletişim mekanizmalarını analiz ederek sistem kaynaklarının yönetimini değerlendirebilir.
3 Bellek yönetimi, sanal bellek, dosya sistemleri ve giriş-çıkış işlemlerinin çalışma mantığını açıklayarak performans üzerindeki etkilerini yorumlayabilir.
4 Senkronizasyon, kilitlenme (deadlock) ve kaynak paylaşımı problemlerini tanımlayabilir; uygun çözüm ve önleme yöntemlerini uygulayabilir.
5 İşletim sistemlerinde güvenlik, koruma mekanizmaları, sanallaştırma ve dağıtık sistem teknolojilerini değerlendirerek güncel sistem çözümlerini analiz edebilir.
DERSİN KAZANIMLARI / PROGRAM YETERLİKLERİ İLİŞKİ MATRİSİ
DKPÇ1PÇ2PÇ3PÇ4PÇ5PÇ6PÇ7PÇ8PÇ9PÇ10PÇ11PÇ12PÇ13PÇ14PÇ15PÇ16
1
2
3
4
5
5-Çok Yüksek İlişkili 4- Yüksek İlişkili 3-Orta İlişkili 2- Zayıf İlişkili 1-İlişkisiz
Hafta Konular  
1 İşletim Sistemlerine Giriş, Temel Kavramlar ve Tarihsel Gelişim
2 İşletim Sistemi Mimarileri ve Sistem Çağrıları
3 Süreç (Process) Kavramı ve Süreç Yönetimi
4 İş Parçacıkları (Threads) ve Çoklu İş Parçacıklı Programlama
5 İşlemci Zamanlama Algoritmaları
6 Süreçler Arası İletişim (IPC) ve Eşzamanlılık
7 Kritik Bölge Problemi ve Senkronizasyon Mekanizmalar
8 Kilitlenme (Deadlock) Kavramı, Önleme ve Kurtarma Yöntemleri
9 Bellek Yönetimine Giriş ve Bellek Tahsis Yöntemleri
10 Sanal Bellek ve Sayfalama (Paging) Teknikleri
11 Dosya Sistemleri ve Dosya Yönetimi
12 Disk Yönetimi ve Giriş-Çıkış (I/O) Sistemleri
13 İşletim Sistemlerinde Güvenlik ve Koruma Mekanizmaları
14 Dağıtık İşletim Sistemleri, Sanallaştırma ve Güncel İşletim Sistemi Teknolojileri
No Program Çıktısı Katkı Düzeyi
1 Mesleği ile ilgili temel, güncel ve uygulamalı bilgilere sahip olur. 3
2 İş sağlığı ve güvenliği, çevre bilinci ve kalite süreçleri hakkında bilgi sahibi olur. 4
3 Mesleği için güncel gelişmeleri ve uygulamaları takip eder, etkin şekilde kullanır. 3
4 Mesleği ile ilgili bilişim teknolojilerini (yazılım, program, animasyon vb.) etkin kullanır. 4
5 Mesleki problemleri ve konuları bağımsız olarak analitik ve eleştirel bir yaklaşımla değerlendirme ve çözüm önerisini sunabilme becerisine sahiptir. 3
6 Bilgi ve beceriler düzeyinde düşüncelerini yazılı ve sözlü iletişim yolu ile etkin biçimde sunabilir, anlaşılır biçimde ifade eder. 2
7 Alanı ile ilgili uygulamalarda karşılaşılan ve öngörülemeyen karmaşık sorunları çözmek için ekip üyesi olarak sorumluluk alır. 3
8 Kariyer yönetimi ve yaşam boyu öğrenme konularında farkındalığa sahiptir. 4
9 Alanı ile ilgili verilerin toplanması, uygulanması ve sonuçlarının duyurulması aşamalarında toplumsal, bilimsel, kültürel ve etik değerlere sahiptir. 4
10 Bir yabancı dili kullanarak alanındaki bilgileri takip eder ve meslektaşları ile iletişim kurar. 4
11 Algoritma ve veri yapılarını oluşturur ve matematiksel hesapları yapar. 3
12 Web programlama teknolojilerini açıklar ve uygular. 4
13 Veri tabanı tasarımı ve yönetimini gerçekleştirir. 4
14 Yazılımları test eder ve hataları giderir. 3
15 İş yeri ortamında teorik bilgilerini pratiğe aktarma, iş hayatının dinamiklerini anlama ve mesleki sorumluluklarını geliştirme becerilerine sahip olur 4
16 Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi, Türk Dili ve İngilizce gibi zorunlu dersler aracılığıyla, tarihi, kültürel, dilsel ve evrensel değerlere dair farkındalık kazanır, eleştirel düşünme ve küresel ölçekte etkileşim becerilerine sahip olur. 1
Yarıyıl İçi Çalışmaları Sayısı Katkı Payı
Ara Sınav 1 100
Kısa Sınav 0 0
Ödev 0 0
Devam 0 0
Uygulama 0 0
Labaratuvar 0 0
Proje 0 0
Atölye 0 0
Seminer 0 0
Arazi Çalışması 0 0
Sözlü sınav 0 0
Portfolyo 0 0
Doküman İncelemesi 0 0
Performans değerlendirme 0 0
Sunum 0 0
Alan Çalışması 0 0
Vaka Çalışması 0 0
Video Kaydı 0 0
Öz değerlendirme 0 0
Akran Değerlendirme 0 0
Eşleştirme Testleri 0 0
Çoktan seçmeli test 0 0
Kısa Cevaplı test 0 0
Kontrol listeleri 0 0
Dereceleme Ölçekleri 0 0
Zihin Haritalama 0 0
Araştırma yazısı 0 0
Çevrimiçi anket 0 0
Çevrimiçi Kısa sınav 0 0
TOPLAM 100
Yıliçinin Başarıya Oranı 40
Finalin Başarıya Oranı 60
TOPLAM 100
AKTS kredilerinin belirlenmesinde öğrenci işyükü anketlerinden faydalanılmaktadır.
Etkinlik Sayısı Süresi Toplam
Ders Süresi (Sınav Haftaları Hariç) 14 3 42
Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi 0 0 0
Ödevler 2 10 20
Sunum/Seminer 0 0 0
Proje 0 0 0
Laboratuar Çalışması 14 1 14
Arazi ya da Alan Çalışması 0 0 0
Kısa Sınav 0 0 0
Araştırma 0 0 0
Rapor Yazma/Rapor sunumu 0 0 0
Vaka İncelemesi 0 0 0
Staj 0 0 0
Uygulama/Materyal Hazırlama 0 0 0
Tez Çalışması 0 0 0
Ara Sınavlar 0 0 0
Yarıyıl Sonu Sınavı 0 0 0
İşyükü Saati (30) 0
Toplam İşyükü / Saat 76    
Dersin Akts Kredisi 3    
Ders Notu Harvey M. Deitel – Operating Systems Behrouz A. Forouzan – Bilgisayar Bilimleri ve İşletim Sistemleri Windows İşletim Sistemi Kullanım ve Yönetim Dokümanları Linux Sistem Yönetimi ve Komut Satırı Kılavuzları Ubuntu ve Debian dağıtımlarına ait resmi dokümantasyonlar Sanal makine yazılımları (VirtualBox, VMware) PowerShell ve Bash komutları için uygulama dokümanları
Diğer Kaynaklar Harvey M. Deitel – Operating Systems Behrouz A. Forouzan – Bilgisayar Bilimleri ve İşletim Sistemleri Windows İşletim Sistemi Kullanım ve Yönetim Dokümanları Linux Sistem Yönetimi ve Komut Satırı Kılavuzları Ubuntu ve Debian dağıtımlarına ait resmi dokümantasyonlar Sanal makine yazılımları (VirtualBox, VMware) PowerShell ve Bash komutları için uygulama dokümanları
Materyal
Dökümanlar Harvey M. Deitel – Operating Systems Behrouz A. Forouzan – Bilgisayar Bilimleri ve İşletim Sistemleri Windows İşletim Sistemi Kullanım ve Yönetim Dokümanları Linux Sistem Yönetimi ve Komut Satırı Kılavuzları Ubuntu ve Debian dağıtımlarına ait resmi dokümantasyonlar Sanal makine yazılımları (VirtualBox, VMware) PowerShell ve Bash komutları için uygulama dokümanları
Ödevler
Sınavlar
Materyal Diğer
Planlanmış Öğrenme Faaliyetleri ve Öğretim Yöntemleri











Haftalık Ders İzlencesi
Hafta 1 .Hafta
Konu
Haftalık Kapsam ve Hedefler Bu haftada işletim sistemlerinin bilgisayar sistemlerindeki rolü, temel görevleri ve tarihsel gelişim süreci incelenmektedir. İşletim sistemlerinin donanım ve yazılım arasındaki köprü görevi, kaynak yönetimi ve kullanıcı etkileşimi konuları ele alınarak öğrencilerin işletim sistemlerinin temel amaçlarını ve çalışma prensiplerini kavramaları hedeflenmektedir.
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri/Kaynakları/Videolar
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri Açıklama
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Laboratuvar,
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Notlandırması/Ödev Teslim Süreleri
Hafta 2 .Hafta
Konu
Haftalık Kapsam ve Hedefler Bu haftada monolitik, katmanlı ve mikro çekirdek gibi işletim sistemi mimarileri ile sistem çağrılarının çalışma yapısı incelenmektedir. İşletim sistemi çekirdeğinin görevleri ve uygulamaların işletim sistemi hizmetlerine erişim yöntemleri ele alınarak öğrencilerin farklı mimarileri analiz edebilmeleri hedeflenmektedir.
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri/Kaynakları/Videolar
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri Açıklama
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Laboratuvar,
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Notlandırması/Ödev Teslim Süreleri
Hafta 3 .Hafta
Konu
Haftalık Kapsam ve Hedefler Bu haftada süreç kavramı, süreç yaşam döngüsü, süreç durumları ve süreç kontrol blokları incelenmektedir. İşletim sisteminin süreçleri nasıl oluşturduğu, yönettiği ve sonlandırdığı açıklanarak öğrencilerin süreç yönetimi mekanizmalarını anlayabilmeleri amaçlanmaktadır.
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri/Kaynakları/Videolar
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri Açıklama
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Laboratuvar,
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Notlandırması/Ödev Teslim Süreleri
Hafta 4 .Hafta
Konu
Haftalık Kapsam ve Hedefler Bu haftada iş parçacığı kavramı, süreçlerle ilişkisi ve çoklu iş parçacıklı uygulamaların avantajları ele alınmaktadır. Paralel çalışma ve kaynak paylaşımı konuları incelenerek öğrencilerin çok iş parçacıklı yapıların performansa etkilerini değerlendirebilmeleri hedeflenmektedir.
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri/Kaynakları/Videolar
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri Açıklama
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Laboratuvar,
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Notlandırması/Ödev Teslim Süreleri
Hafta 5 .Hafta
Konu
Haftalık Kapsam ve Hedefler Bu haftada işlemci zamanlama kavramı ve FCFS, SJF, Round Robin ile Öncelikli Zamanlama algoritmaları incelenmektedir. Algoritmaların performans kriterleri karşılaştırılarak öğrencilerin farklı zamanlama yaklaşımlarını analiz edebilmeleri hedeflenmektedir.
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri/Kaynakları/Videolar
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri Açıklama
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Laboratuvar,
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Notlandırması/Ödev Teslim Süreleri
Hafta 6 .Hafta
Konu
Haftalık Kapsam ve Hedefler Bu haftada süreçler arası iletişim yöntemleri ve eşzamanlı çalışan süreçlerin yönetimi ele alınmaktadır. Paylaşımlı bellek ve mesajlaşma mekanizmaları incelenerek öğrencilerin süreçlerin birlikte çalışma prensiplerini anlamaları amaçlanmaktadır.
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri/Kaynakları/Videolar
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri Açıklama
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Laboratuvar,
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Notlandırması/Ödev Teslim Süreleri
Hafta 7 .Hafta
Konu
Haftalık Kapsam ve Hedefler Bu haftada kritik bölge problemi ve senkronizasyon gereksinimleri incelenmektedir. Mutex, semaphore ve monitor gibi mekanizmalar ele alınarak öğrencilerin eşzamanlı erişim sorunlarını çözebilmeleri hedeflenmektedir.
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri/Kaynakları/Videolar
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri Açıklama
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Laboratuvar,
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Notlandırması/Ödev Teslim Süreleri
Hafta 8 .Hafta
Konu
Haftalık Kapsam ve Hedefler Bu haftada kilitlenme koşulları, nedenleri ve etkileri incelenmektedir. Kilitlenme önleme, kaçınma, algılama ve kurtarma yöntemleri ele alınarak öğrencilerin sistem kaynaklarının güvenli kullanımını değerlendirebilmeleri amaçlanmaktadır.
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri/Kaynakları/Videolar
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri Açıklama
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Laboratuvar,
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Notlandırması/Ödev Teslim Süreleri
Hafta 9 .Hafta
Konu
Haftalık Kapsam ve Hedefler Bu haftada bellek yönetimi kavramları ve bellek tahsis yöntemleri incelenmektedir. İşletim sisteminin ana belleği nasıl yönettiği açıklanarak öğrencilerin bellek kullanımını optimize eden teknikleri öğrenmeleri hedeflenmektedir.
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri/Kaynakları/Videolar
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri Açıklama
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Laboratuvar,
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Notlandırması/Ödev Teslim Süreleri
Hafta 10 .Hafta
Konu
Haftalık Kapsam ve Hedefler Bu haftada sanal bellek, sayfalama ve segmentasyon yapıları ele alınmaktadır. Bellek verimliliğini artıran yöntemler incelenerek öğrencilerin modern bellek yönetim tekniklerini analiz edebilmeleri amaçlanmaktadır.
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri/Kaynakları/Videolar
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri Açıklama
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Laboratuvar,
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Notlandırması/Ödev Teslim Süreleri
Hafta 11 .Hafta
Konu
Haftalık Kapsam ve Hedefler Bu haftada dosya sistemlerinin yapısı, dosya organizasyonu ve erişim yöntemleri incelenmektedir. Dosya ve dizin yönetimi süreçleri ele alınarak öğrencilerin veri depolama mekanizmalarını anlamaları hedeflenmektedir.
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri/Kaynakları/Videolar
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri Açıklama
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Laboratuvar,
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Notlandırması/Ödev Teslim Süreleri
Hafta 12 .Hafta
Konu
Haftalık Kapsam ve Hedefler Bu haftada disk zamanlama algoritmaları ve giriş-çıkış sistemlerinin çalışma prensipleri ele alınmaktadır. Veri aktarım süreçleri ve performans optimizasyon yöntemleri incelenerek öğrencilerin depolama sistemlerini değerlendirebilmeleri amaçlanmaktadır.
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri/Kaynakları/Videolar
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri Açıklama
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Laboratuvar,
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Notlandırması/Ödev Teslim Süreleri
Hafta 13 .Hafta
Konu
Haftalık Kapsam ve Hedefler Bu haftada işletim sistemlerinde güvenlik kavramları, kullanıcı doğrulama, erişim kontrolü ve yetkilendirme mekanizmaları incelenmektedir. Öğrencilerin sistem güvenliğini sağlayan temel yöntemleri analiz edebilmeleri hedeflenmektedir.
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri/Kaynakları/Videolar
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri Açıklama
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Laboratuvar,
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Notlandırması/Ödev Teslim Süreleri
Hafta 14 .Hafta
Konu
Haftalık Kapsam ve Hedefler Bu haftada dağıtık işletim sistemleri, sanallaştırma teknolojileri, bulut bilişim altyapıları ve güncel işletim sistemi yaklaşımları ele alınmaktadır. Öğrencilerin modern sistem teknolojilerini değerlendirebilmeleri ve gelecekteki gelişmeleri yorumlayabilmeleri hedeflenmektedir.
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri/Kaynakları/Videolar
Haftalık Öğrenme Etkinlikleri Açıklama
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Laboratuvar,
Haftalık Ölçme-Değerlendirme Notlandırması/Ödev Teslim Süreleri